23 maja 1945 roku wicewojewoda śląski Jerzy Ziętek polecił starostom i prezydentom miast ustalić, kogo zabrano do obozów pracy. Pytał o nazwiska zatrzymanych, o to, kto ich zabrał i do którego obozu trafili. Pięć lat wcześniej Sowieci wywieźli jego samego do obozu nad Wołgą.
Z Radzionkowa do obozu nad Wołgą
Przed wojną Ziętek był naczelnikiem Radzionkowa i posłem na Sejm. We wrześniu 1939 roku dotarł do Lwowa, gdzie pracował jako portier. Latem 1940 roku został deportowany do Rybińska nad Wołgą. Obóz opuścił jesienią 1941 roku po zawarciu układu Sikorski–Majski. Później trafił na Kaukaz, a w 1943 roku do polskiego wojska formowanego w ZSRR. W styczniu 1945 roku wrócił do Katowic w randze podpułkownika.
Kiedy upominał się o zatrzymanych Ślązaków, należał już do Polskiej Partii Robotniczej. Przez pewien czas utrzymywał to w tajemnicy. Jeszcze w 1947 roku kandydował do Sejmu jako bezpartyjny. Jego przedwojenne związki z sanacją budziły jednak podejrzenia Urzędu Bezpieczeństwa. Sprawie Ziętka nadano kryptonim „Sanator”.
Około 20 tysięcy nazwisk na biurku w Katowicach
Wiosną 1945 roku część zatrzymanych wciąż przebywała na Śląsku. Pracowali m.in. przy demontażu fabryk, których wyposażenie wywożono do ZSRR. Inni byli już w obozach w głębi Związku Sowieckiego. Majowe polecenie Ziętka dotyczyło osób uznanych za Polaków. Wielu starostów ujęło w wykazach także tych, których narodowości jeszcze urzędowo nie ustalono.
Do Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach napłynęło około 20 tysięcy nazwisk. Urzędnicy rozpatrywali sprawy poszczególnych osób i przesyłali do ministerstwa pozytywnie zaopiniowane podania o zwolnienie. Część wysyłali w grupach, inne pojedynczo. Dla wywiezionych każdy miesiąc miał znaczenie. Najwięcej deportowanych zmarło jesienią 1945 roku i następnej zimy.
Kto sporządził „listę Ziętka”?
W maju 1945 roku Jerzy Ziętek polecił starostom i prezydentom miast ustalić, których mieszkańców Śląska zabrano do obozów pracy. Lokalne władze sporządziły wówczas wykazy zatrzymanych. Wykazy te zachowały się w archiwach i po latach pomogły historykom ustalić nazwiska kolejnych osób wywiezionych ze Śląska.
Określenie „lista Ziętka” przylgnęło jednak do innego dokumentu. Na przełomie 1946 i 1947 roku Centralny Zarząd Przemysłu Węglowego przygotował osobny spis górników wywiezionych do ZSRR. Zawierał 9877 pozycji. Część nazwisk wpisano więcej niż raz, więc liczba osób ujętych w spisie była mniejsza.
Spis ukazał się po polsku i po rosyjsku. Polscy dyplomaci korzystali z niego, zabiegając o powrót górników do domów. Egzemplarze wysłano także do sowieckiej strefy okupacyjnej w Niemczech. Tam bowiem po zwolnieniu z obozów trafiali niektórzy Ślązacy uznani przez władze sowieckie za Niemców.
Jerzy Ziętek zmarł 20 listopada 1985 roku w Zabrzu.
W serialu „Ołowiane dzieci” z 2026 roku Jerzego Ziętka zagrał Marian Dziędziel. Akcja rozgrywa się w latach 70., gdy lekarka Jolanta Wadowska-Król odkryła, że dzieci mieszkające w pobliżu huty w katowickich Szopienicach chorują na ołowicę.




