Miał fałszywe dokumenty, a przyjaciele organizowali mu ucieczkę z getta. Prawdopodobnie był już bliski opuszczenia Drohobycza. Nie zdążył. 19 listopada 1942 roku Bruno Schulz został zastrzelony na ulicy. Według jednej z najbardziej znanych relacji padł ofiarą osobistej zemsty jednego gestapowca na drugim.
Pisarz pod „opieką” niemieckiego oprawcy
Bruno Schulz, autor Sklepów cynamonowych i Sanatorium pod Klepsydrą, należał do najbardziej oryginalnych polskich pisarzy okresu międzywojennego. Po zajęciu Drohobycza przez Niemców w 1941 roku, jako Żyd trafił do getta.
Jego talent plastyczny zainteresował Feliksa Landaua, funkcjonariusza Gestapo znanego z wyjątkowego okrucieństwa. Niemiec wykorzystywał Schulza do malowania portretów, ozdabiania budynków gestapowskich, a nawet wykonywania bajkowych malowideł w pokoju dziecięcym swojej willi.
Landau zapewniał pisarzowi pewną ochronę, ale nie oznaczało to bezpieczeństwa. Schulz wiedział, że w każdej chwili może zostać zamordowany.
Przyjaciele z Warszawy, w tym Zofia Nałkowska, starali się zorganizować mu ucieczkę. Latem 1942 roku zdobyto dla niego fałszywe dokumenty, tak zwane aryjskie papiery. Według jednej z relacji przygotowano również schronienie w lasach w okolicach Spały, choć szczegóły tego planu budzą wątpliwości badaczy.
Schulz prawdopodobnie przygotowywał się do wyjazdu do Warszawy. Według wspomnień jednego z jego uczniów w dniu śmierci był już gotowy do drogi. Inne świadectwa nie potwierdzają jednak, że ucieczka miała nastąpić właśnie wtedy.
Zemsta gestapowca i tragiczny „czarny czwartek”
19 listopada 1942 roku Niemcy rozpoczęli w Drohobyczu krwawą akcję odwetową. Pretekstem miało być zranienie jednego z esesmanów przez żydowskiego aptekarza. Gestapowcy strzelali do przypadkowo napotkanych Żydów, zabijając ludzi na ulicach, w bramach i budynkach.
Według różnych szacunków tego dnia zamordowano od 100 do 230 osób. Wydarzenia te przeszły do historii Drohobycza jako „czarny czwartek”.
Schulz prawdopodobnie szedł do Judenratu po żywność. Na skrzyżowaniu ulic Mickiewicza i Czackiego został zastrzelony. Miał 50 lat.
Według najbardziej rozpowszechnionej wersji zabójcą był gestapowiec Karl Günther, skonfliktowany z Feliksem Landauem.
Kilka dni wcześniej Landau miał zamordować człowieka pozostającego pod ochroną Günthera. W relacjach świadków pojawiają się nazwiska dentysty Löwa oraz stolarza Hauptmana. Günther postanowił się zemścić, zabijając Schulza, którego uważał za protegowanego swojego rywala.
Według powojennych świadectw miał później oznajmić Landauowi: „Zastrzeliłem twojego Żyda!”.
Nie wszystkie relacje potwierdzają jednak tę wersję wydarzeń. Część ocalałych świadków wskazywała jako zabójcę innego gestapowca, Friedricha Dengga. Dokładne okoliczności śmierci pisarza do dziś pozostają więc przedmiotem sporów.
Bruno Schulz zginął zaledwie około 100 metrów od swojego rodzinnego domu. Jego ciało przez wiele godzin leżało na ulicy. Nie wiadomo, gdzie dokładnie zostało pochowane. Miejsca jego spoczynku nigdy nie odnaleziono.




