Abraham Maslow – stworzył piramidę, choć sam nigdy jej nie narysował

Każdy ją zna, prawie wszyscy potrafią ją rozpoznać – słynną piramidę potrzeb. Ale mało kto wie, że jej autor nigdy jej nie narysował. Abraham Maslow – amerykański psycholog i twórca teorii hierarchii potrzeb – to postać pełna sprzeczności. Głosił ideę samorealizacji i wiary w człowieka, ale jego poglądy nie zawsze były tak uniwersalne, jak mogłoby się wydawać.

Piramida, której nie było

Abraham Maslow rzeczywiście stworzył hierarchię ludzkich potrzeb, ale nigdy nie narysował żadnej piramidy. W jego tekstach nie ma żadnego schematu graficznego w kształcie trójkąta ani ilustracji pokazującej sekwencje potrzeb. Pomysł, żeby przedstawić jego teorię jako piramidę, pojawił się dopiero po jego śmierci, prawdopodobnie w latach 70. lub 80., kiedy wydawcy podręczników szukali łatwego do zapamiętania obrazu dla studentów psychologii.

Maslow podkreślał dodatkowo, że potrzeby nie muszą być realizowane w sztywnej kolejności. Ludzie mogą równocześnie odczuwać głód (czyli potrzebę fizjologiczną) i jednocześnie pragnąć miłości, uznania czy sensu życia. Według niego hierarchia potrzeb jest elastyczna i może się zmieniać w zależności od sytuacji, osobowości i życiowych doświadczeń człowieka.

Popularna „piramida Maslowa” to zatem uproszczenie, które dobrze wygląda w prezentacjach i książkach, ale nie oddaje całej złożoności jego myślenia.

Optymista z cieniem kontrowersji

Abraham Maslow wierzył, że każdy człowiek ma w sobie potencjał do rozwoju, szczęścia i samorealizacji, jeśli tylko zaspokoi podstawowe potrzeby i znajdzie odpowiednie warunki do życia. Zamiast analizować zaburzenia i traumy, Maslow badał ludzi, którzy – jego zdaniem byli wyjątkowi. Interesowali go m.in. Albert Einstein czy Eleanor Roosevelt. Uważał, że można się od nich nauczyć, jak być bardziej spełnionym i świadomym człowiekiem.

Maslow wprowadził pojęcie „peak experiences” – wyjątkowych chwil szczęścia, sensu i harmonii, które świadczą o dojrzałości psychicznej człowieka.

Jednak nie zawsze był tylko idealistą. We wczesnych latach swojej kariery interesował się także eugeniką – ideą, według której niektórzy ludzie mają lepsze geny i większe szanse na rozwój, a inni są „słabsi” i niezdolni do osiągnięcia pełni człowieczeństwa. Choć z czasem Maslow skupił się na pozytywnych stronach psychologii, te wczesne poglądy budzą kontrowersje do dziś.

Jak piramida weszła do popkultury?

Piramida potrzeb stała się fenomenem kulturowym – pojawia się w memach, reklamach i poradnikach rozwoju osobistego. Zwięzły obrazek jest na tyle intuicyjny, że bez problemu wkradł się do świadomości masowej, gubiąc jednak niuanse pierwotnej teorii Maslowa.

Ciekawostka na koniec

Abraham Maslow zmarł nagle 8 czerwca 1970 roku podczas joggingu, choć kilka lat wcześniej przeszedł poważny zawał serca i lekarze ostrzegali go przed wysiłkiem fizycznym. Mimo to codziennie biegał, wierząc, że zdrowy styl życia i rozwój duchowy idą w parze.

„Skoro mają wszystko, czego potrzebują, to czemu nie stają się tym, kim naprawdę mogą być?” – zastanawiał się Maslow pod koniec życia.